台南市

POJ 讀册会 8: 基督徒 kap 政治（寫完就被列入黑名單）

這次分享六〇年代《TÂI-OÂN KÀU-HŌE KONG-PÒ》（台灣敎會公報）第1,000期的文。充分見證了教會的神學教育，站在 Lô-má-jī（羅馬字）和漢字（Hàn-jī）十字路口上的抉擇。

TIATLÊNG

07 Apr 2026 • 12 min read

Hoat-piáu tī 1967 2 goe̍h ê lūn, teh kóng Ki-tok-tô͘ kap chèng-tī.

第八回，要分享的是戰後六〇年代《TÂI-OÂN KÀU-HŌE KONG-PÒ》（台灣敎會公報）第1,000期的文章。這篇文章很長，不過很有邏輯、道理。這篇文章發表於1967年2月15日。名稱叫做〈KI-TOK-TÔ͘ KAP CHÈNG-TĪ〉（基督徒 kap 政治），是一位美國牧師 Úi Lé-sùn（韋禮遜、Wilson）所寫。充分見證了台灣基督長老教會的神學教育，在戒嚴體制中，繼續書寫 Lô-má-jī（羅馬字）還是改寫漢字（Hàn-jī）的十字路口上的抉擇。同時也反映教會與國家的立場和選擇。

會發現這篇，源自於2021年在成大台史所與台文館「拾藏」合作。透過博物館、校園，和學生的合作。將歷史藏品，透過「轉譯」再次呈現給現代的讀者。也許是上帝的帶領，我（真的是立刻）在館藏找到一篇發表於第1,000期的文章〈KI-TOK-TÔ͘ KAP CHÈNG-TĪ〉。時間為1967年2月15日。

邀請各位自己先閱讀一遍，跟不上再來聽錄音。

LÔ-MÁ-JĪ CHOÂN-BÛN

羅馬字全文

KI-TOK-TÔ͘ KAP CHÈNG-TĪ
Úi Lé Sùn

Úi lé-sùn bo̍k-su sī lán chóng-hōe ê chō͘-lí chóng-kàn-sū. I ūi-tio̍h lán chóng-hōe chòe-kūn só͘ tú-tio̍h koan-hē phó͘-sè kàu-liân ū siá chit phīⁿ, ǹg-bāng thang chòe lán hó ê chham-khó kap chí-chiam.

Chòe-kūn ū chi̍t ê chin kiông ê siaⁿ chiū teh kóng-khí, “kàu-hōe m̄-thang chhap chèng-tī! kàu-hōe kap chèng-tī sī bô siong-koan (不相關) ê nn̄g hāng sū. chèng-tī sī sè-sio̍k ê tāi-chì. kàu-hōe eng-kai tio̍h chiâⁿ-chòe sîn-sèng ê khì-kū. Kàu-hōe tio̍h thôan hok-im, pôe-iúⁿ sìn-tô͘ nā-tiāⁿ. Chhap chèng-tī ê kàu-hōe sī í-keng lī-khui chin-lí ê lō͘.”

Tì-kàu ū lâng khòng-gī kóng, Tâi-ôan ê kàu-hōe teh chham-ka phó͘-sè kàu-liân sī m̄ tio̍h, in-ūi phó͘-sè kàu-liân (W.C.C.) bat kóng-khí chèng-tī hong-chhek ê hó pháiⁿ, iā ū kiàn-gī kok-ka tio̍h tùi chèng-tī hong-bīn chhái-chhú sím-mi̍h khóan ê thài-tō͘.

Taⁿ téng-bīn lâng só͘ thê-khí ê sī tio̍h á m̄-tio̍h? Kiám-chhái ta̍k lâng ê ì-kiàn bô sio-siāng. Sè-kài siōng (tōe-bīn-chiūⁿ) ê ki-tok-tô͘ ê ì-kiàn hun chòe chin-chōe khóan. Ū ê chàn-sêng chit ê ì-kiàn, ū ê chàn-sêng hit ê ì-kiàn. Chì-chió tùi chèng-tī ê hong-sek, ki-tok-tô͘ ê kiàn-kái ū chin-chōe khóan. chhin-chhiūⁿ tī bó͘ kok-ka ê tiong-kan, tōa pō͘-hūn ê ki-tok-tô͘ lóng ōe chhái-chhú siāng-khóan ê thài-tō͘ lâi liáu-kái chèng-hú ê li̍p-tiûⁿ kap chèng-chhek, iā bô tek-khak. Thang kú nn̄g ê lē: tī bó͘ chi̍t ê kok-ka ê kang-gia̍p-kài, chhiúⁿ-hong tōa pō͘-hūn ǹg-bāng chèng-hú ōe chhái-chhú “ chū-iû hoat-tián” (laissez faire) ê hong-chhek. Put-kò sio̍k tī siāng chi̍t ê kang-gia̍p-kài ê kang-lâng, lóng ǹg-bāng chèng-hú ēng cheng-chhú lô-kang hok-lī ê hong-chhek, lâi chè-tēng chhiúⁿ-hong tio̍h cháiⁿ-iūⁿ thê-ko kang-lâng ê thāi-gū.

Á-sī tùi nn̄g ê kok-ka ê chèng-hú chè-tō͘ lâi khòaⁿ, Eng-kok ê kok-bîn tōa pō͘-hūn chàn-sêng só͘-ūi kun-chú li̍p-hiàn chè-tō͘ (constitutional monarchy). Put-kò Bí-kok ê kok-bîn, chiū tōa pō͘-hūn hóan-tùi chit ê chè-tō͘. Taⁿ tī téng-bīn só͘ kóng ê chhiúⁿ-hong, á-sī kang-lâng ê tiong-kan, tī Eng-kok kok-bîn kap Bí-kok kok-bîn ê tiong-kan, choa̍t-tùi lóng ū chin-chōe ki-tok-tô͘ pau-hâm chāi-lāi, iáu-kú in tùi chèng-tī hong-chhek bô lóng-chóng chhái-chhú siāng chi̍t khóan ê thài-tō͘, iā bô siāng-khóan ê iau-kiû. só͘-í sím-mi̍h lâng ōe phòaⁿ-tòan tó chi̍t ê thài-tō͘ sī tio̍h, tó chi̍t ê m̄-tio̍h?

Kì-jiân lâng bōe thang ôan-chôan thoat-lī chèng-tī-siōng ê li̍p-tiûⁿ, só͘-í bô chi̍t ê ki-tok-tô͘ thang tô-siám chèng-tī sek-chhái ê éng-hióng lâi phòaⁿ-tòan téng-bīn chiah ê būn-tôe. M̄-kú iáu ū chi̍t pō͘-hūn ê ki-tok-tô͘ teh kóng khí “Kàu-hōe m̄-thang chhap chèng-tī!” Kì-jiân in ū án-ni kóng, in tī bû-ì-sek tiong ū piáu-sī in khiā tī chi̍t chióng ê chèng-tī li̍p-tiûⁿ. In-ūi “m̄-chhap!” chit kù ōe, í-keng ū keng-kè chi̍t chióng ê sóan-tek. “m̄-chhap” nā chiâⁿ chòe phó͘-piàn, hō͘ tāi-ke lóng án-ni kiâⁿ, ōe piàn chòe “anarchy” (bô chèng-hú chú-gī-chiá.) Siat-sú bô pòaⁿ ê tóng-phài thang tit-tio̍h lâng ê chi-chhî, che tek-khak ōe piàn chòe bô chèng-hú chú-gī-chiá “anarchy.” Só͘-í sió-tī bōe thang chiap-siū “m̄-chhap chèng-tī” ê soan-thôan, sió-tī lêng-khó͘ kám-kak ki-tok-tô͘ tek-khak tio̍h chham-ka tī chèng-tī hong-bīn ê sū. in-ūi nā bô, ki-tok-tô͘ ê iâm kap kng bōe éng-hióng sè-kài ê chōng-hóng. Sè-kài chiū éng-óan bōe thang kui chú.

Taⁿ kàu chia iáu bōe thê-khí, chèng-tī sī sím-mi̍h? Tong-jiân ū chin-chōe khóan ê chèng-tī. Kok-ka ū i ê chèng-tī; ha̍k-hāu iā ū i ê chèng-tī. Ta̍k ê siā-hōe ki-kò͘ tio̍h ū i ê chèng-tī piáu-hiān. liân kàu-hōe iā ū kàu-hōe ê chèng-tī. Só͘-í “m̄-chhap chèng-tī” ê siaⁿ sī teh tùi-hù tó chi̍t chióng ê chèng-tī? Kàu-hōe pún-sin tio̍h siông-siông chù-ì i lāi-bīn ê chèng-tī chōng-hóng. Hit ê chōng-hóng nā phian-chha, á-sī pìⁿ chòe put-chèng-siông, tāi-ke tio̍h chim-chiok, chhin-chhiūⁿ tī kàu-hōe khó-lêng ū siaⁿ beh kóng, “góa put-bóan to-sò͘ ê ì-kiàn, chí-ū beh chú-tiuⁿ góa pún-sin só͘ lia̍h chòe sī tio̍h ê.” Siāng-sî ōe kap siāng-khóan ì-kiàn ê lâng thôan-kiat, lī-iōng chèng-tī-siōng ê chhiú-tōaⁿ lâi pôaⁿ-kè to-sò͘ lâng ê ì-kiàn.

Tek-pia̍t tī chú ê thôan-thé lāi, chhái-chhú chit chióng ê hong-sek, sū-si̍t pí “ m̄-chhap chèng-tī,” hit ê hong-siaⁿ koh-khah bô eng-kai.

Taⁿ bô-lūn tī kàu-kài á-sī tī chèng-tī-kài, ki-tok-tô͘ tī chèng-tī hong-bīn tio̍h chhái-chhú sím-mi̍h khóan ê thài-tō͘? Tē-it iàu-kín lán tio̍h sêng-jīn nā ū lâng chham-ka tī chèng-tī hong-bīn ê sū, in bōe bián-tit niá-siū chōe-chió ê kôan-pèng. Kôan-pèng pún-sin pèng bô hó pháiⁿ ê hun-piat. Put-kò lâng lī-iōng kôan-pèng ê sî, liáu-āu ū hó á-sī pháiⁿ ê kiat-kó. Che sī kun-kù lâng ū ēng chek-jīm lâi chip-hêng kôan-pèng á-bô?

Siat-sú lâng ê chit-ūi ū pau-hâm siong-tong ê kôan-pèng, tùi i chòe chi̍t ê ki-tok-tô͘ lâi khòaⁿ, i tio̍h chin ū chek-jīm lâi sú-iōng i ê kôan-pèng, kiông-tiau kong-pêng, kong-gī, láu-si̍t, téng-téng chòe chú-iàu. Nā bô, hit ê lâng í-keng ū sit-khì tam-tng hit ê kôan-pèng ê chu-keh. Ōaⁿ ōe lâi kóng, hit ê lâng beh chiâⁿ-chòe bô tiong-si̍t ê kóan-ke. Chhin-chhiūⁿ chú iâ-sou ū bat ēng phì-jū kóng. Bó͘ lâng chiong só͘ siū kau-tāi ê gûn lâi khǹg ba̍t i (Má-thài 25:15). kiám-chhái che thang hêng-iông i chòe “m̄-chhap chèng-ti” ê lâng chòe hó ê tāi-piáu. in-ūi i kun-pún bô ēng chek-jīm lâi sú-iōng chú-lâng ê só͘ kau-tāi i. Chú iâ-sou iā ū ēng chin-chōe pa̍t-ê phì-jū lâi kóng khí i ê ha̍k-seng tio̍h chhái-chhú hó ê kóan-ke ê khóan-sit lâi khóan-thāi lâng, chip-hêng i só͘ kau-tāi hō͘ in ê kang-tiâⁿ. I ê kà-sī sī chin chek-kek, in-ūi i siông-siông teh tùi-hù hoat-lī-sài lâng kap keng-ha̍k-sū ê siau-kek hoat-lu̍t chú-gī.

Só͘-í tio̍h hóan-séng, kiám-chhái tī kàu-hōe ū sî ū lâng siūⁿ kè-thâu chhóng-pōng niá-siū in ê kôan-pèng, sòa bōe kì-tit hū-khí hit ê chek-jīm, tì-kàu in ê chèng-tī hong-chhek chiâⁿ-chòe bô chek-jīm-tek, iā ōe hoat-seng chin tōa ê būn-tôe. Sèng-keng ū kóng, “Tī-lí ê, tio̍h ēng un-khûn” (Lô-má 12:8). In-ūi siōng-tè siúⁿ-sù lâng hō͘ in tit-tio̍h tī-lí ê un-sù, lóng sī ūi-tio̍h beh lī-ek lâng, chhiok-chìn kàu-hōe á-sī chèng-hú, téng ê sūn-sū kap hô-pêng.

Kiat-lūn lâi kóng, tùi I-hut-só͘ 4:31, 32 tùi lán ū chi̍t ê chin súi ê bián-lē. Múi chi̍t ê chèng-tī-ka, put-lūn tī kàu-hōe hong-bīn, á-sī tī chèng-hú hong-bīn, nā ōe chiap-siū koh si̍t-hêng chit ê khòan-bián, hit ê ki-koan tek-khak ōe sêng-kong.

“It-chhè ê khó͘-to̍k, òan-hūn, siū-khì, soan-jióng, húi-pòng, í-ki̍p it-chhè ê ok-to̍k, lóng tùi lín tiong-kan tû-khì. Koh tio̍h ēng jîn-chû saⁿ khóan-thāi, chûn lîn-bín ê sim; tāi-ke saⁿ sià-bián, chhin-chhiūⁿ Siōng-tè tī Ki-tok bat sià-bián lín chit-iūⁿ.”

Siat-sú lán nā beh thiaⁿ hiah ê teh kóng “m̄-thang chhap chèng-tī” ê siaⁿ, lán tio̍h chiàu í-siōng ê bián-lē kū-choa̍t ēng siàn-tōng ê hong-sek, á-sī kong-kek tùi-hong ê hong-sek téng-téng. M̄-kú lán siāng-sî bōe ēng-tit chhái-chhú ôan-chôan m̄-chhap ê thài-tō͘. Hóan-tńg tio̍h ēng chek-kek-tek ê thài-tō͘, chham-ka tī ōe lī-ek lán ê kàu-hōe, á-sī siā-hōe ê chèng-tī kang-chok lâi si̍t-hêng sèng-keng ê kà-sī.

讀報心得

今天是4月7日「言論自由日」，也是鄭南榕逝世37週年。他主張100%的言論自由。基督徒有沒有100%的言論自由呢？至少我們知道 Úi Lé Sùn 牧師在2月發表這篇文章後，同年飛美國後就再也沒辦法回到台灣了。對，列入黑名單。台灣人有沒有100%的言論自由呢？Nylon 告訴我們，剩下就是我們的事情了。

好加再青鳥運動後，下一個世代的青年們，再度因為走上街頭，認識了濟南教會。最近也因為101賈董仔造訪義光教會，讓許多人第一次認識教會在戒嚴下所做的行動——疼惜台灣。

2021年，台文館邀請成大台文所同學們寫的文章〈叫我們不要講政治的朋友〉今天發表於「台灣文學虛擬博物館」和 Facebook「轉譯研發團」。

各位在成長的過程中，在家裡、學校、還是辦公室。有沒有遇過這樣的人呢？Úi Lé Sùn 牧師已經告訴我們「不要講政治」其實已經做了選擇。「不要講政治」就是一種政治的立場。

那我們該怎麼和他們繼續好好開講呢？

就照牧師的經文：「Koh tio̍h ēng jîn-chû saⁿ khóan-thāi, chûn lîn-bín ê sim; tāi-ke saⁿ sià-bián, chhin-chhiūⁿ Siōng-tè tī Ki-tok bat sià-bián lín chit-iūⁿ.」（閣着用仁慈相款待，存憐憫兮心，大家相赦免，親像上帝治基督識赦免恁這樣。）來回應吧！

語詞解釋

thāi-gū（待遇）：獲得的回應。
khòan-bián（勸勉）：勸人、勉勵。
kôan-pèng（權柄）：力量、權力。
hong-chhek（方策）：方法、策略。

Bē-kì-tit tī 80 ā-sī 90 nî-tāi ê Kàu-hōe Kong-pò hip ê.

POJ 讀册会

有關 Pe̍h-ōe-jī 線頂讀册会

您知道嗎？台灣最早報紙，是以台語 Pe̍h-ōe-jī（白話字）印的。自清光緒1885年創刊，至今仍在發行（中華民國在六〇年代禁止、改為中文發行）。這份報紙有許多的第一：最早的自由詩、最早的報導文學、最早的散文⋯⋯。跨越清、日、中！傳承、保存許多台灣本土的文化與記憶。本專欄，想邀請大家，一次認識一篇曾經刊登的內容。也想聽聽看各位的閱讀心得。